Pazartesi - Cuma / 09:00 - 18:00
Yabancılar hukuku, bir devletin vatandaşı olmayan kişilerin ülkeye giriş, ülkede kalış, çalışma, eğitim görme, yatırım yapma ve vatandaşlık kazanma süreçlerini düzenleyen hukuk dalıdır. Türkiye'de yabancıların hukuki statüsü başta 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu olmak üzere çeşitli mevzuat hükümleriyle belirlenmektedir. Bu hukuk alanı yalnızca yabancı bireylerin haklarını değil, aynı zamanda kamu düzeni, güvenlik ve göç politikalarına ilişkin düzenlemeleri de kapsamaktadır.
Son yıllarda Türkiye'nin uluslararası ticaret, eğitim, turizm ve yatırım alanlarında önemli bir merkez haline gelmesiyle birlikte yabancıların Türkiye'deki hukuki işlemleri daha da önem kazanmıştır. İkamet izinleri, çalışma izinleri, sınır dışı kararları, uluslararası koruma başvuruları ve vatandaşlık işlemleri yabancılar hukukunun en sık karşılaşılan konuları arasında yer almaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan kişiler yabancı olarak kabul edilir. Yabancılar Türkiye'de bulunma amaçlarına göre farklı hukuki statülere sahip olabilirler. Turistik amaçlarla gelenler, öğrenciler, çalışanlar, yatırımcılar veya uluslararası koruma talebinde bulunan kişiler için farklı kurallar uygulanmaktadır.
Yabancıların Türkiye'de sahip olduğu haklar ve yükümlülükler, bulundukları statüye göre değişiklik gösterebilir. Ancak tüm yabancıların kamu düzenine, yasal düzenlemelere ve ilgili mevzuata uygun hareket etme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Bu kapsamda alan 5 temel başlık altında toplanmaktadır:
İkamet izni, yabancıların Türkiye’de vize veya vize muafiyeti süresinden (genellikle 90 gün) daha uzun süre yasal olarak kalabilmesini sağlayan belgedir. Başvurular Göç İdaresi Başkanlığı sistemleri üzerinden yapılır. Temel ikamet türleri şunlardır:
Kısa Dönem İkamet İzni: Turizm, ticari bağlantı, bilimsel araştırma veya taşınmaz edinimi gibi amaçlarla verilir. (Taşınmaz edinimi ile ikamet alabilmek için mülkün değerinin en az 200.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirası olması ve tapunun mesken olarak kayıtlı olması şartı aranmaktadır).
Aile İkamet İzni: Bir Türk vatandaşının veya Türkiye'de yasal olarak ikamet eden ya da çalışan bir yabancının (destekleyici) eşine ve bağımlı çocuklarına verilir.
Öğrenci İkamet İzni: Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora veya tıp uzmanlığı eğitimi alan yabancılara düzenlenir.
Uzun Dönem İkamet İzni: Türkiye’de kesintisiz olarak en az 8 yıl ikamet izniyle yaşamış, sosyal yardım almamış ve kamu düzenini tehdit etmeyen yabancılara süresiz olarak verilir.
İnsani ve İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzinleri: Olağanüstü durumlarda, çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda veya sınır dışı edilemeyen yabancılara yönelik özel izin türleridir.
Yabancıların Türkiye’de bağımlı veya bağımsız çalışabilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan (ÇSGB) izin alması zorunludur. Türkiye'de yasal çalışma izni alan bir yabancı, ayrıca ikamet izni almak zorunda değildir; çünkü çalışma izni, ikamet izni yerine geçer.
Süreli Çalışma İzni: Belirli bir işyeri veya işletmede, belirli bir meslekte oynamak üzere ilk başvuruda en çok 1 yıl süreyle verilir. Uzatmalarda aynı işyerinde kalmak şartıyla sırasıyla 2 ve 3 yıla kadar uzatılabilir.
Süresiz Çalışma İzni: Türkiye’de uzun dönem ikamet izni olan veya en az 8 yıl yasal çalışma izni bulunan yabancılara, süresiz çalışma hakkı tanır.
Bağımsız Çalışma İzni: Türkiye'de kendi adına profesyonel faaliyet gösterecek yabancılara, ekonomiye ve istihdama katkıları değerlendirilerek verilir.
Turkuaz Kart: Yüksek nitelikli işgücü, bilim insanları, sanatçılar veya yatırımcılar için süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlayan, aileye de kolaylık tanıyan özel bir statüdür.
Bu alan, kendi ülkesinde ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri nedeniyle zulme uğrama korkusu olan kişileri kapsar.
Uluslararası Koruma: Bireysel başvurular neticesinde kişilere durumlarına göre Mülteci, Şartlı Mülteci veya İkincil Koruma statüsü verilir.
Geçici Koruma: Kitlesel göç hareketleriyle (Örn: Suriye'den gelen sığınmacılar) ülkeye sığınan, bireysel statü belirleme işlemleri yapılamayan topluluklara acil ve geçici haklar sağlayan rejimdir.
YUKK Madde 54 kapsamında; vize veya ikamet ihlali yapanlar, kaçak çalışanlar, kamu düzenini veya kamu sağlığını tehdit edenler ya da terör örgütleriyle ilişkisi bulunan yabancılar hakkında valilikler tarafından sınır dışı etme kararı alınır.
İdari Gözetim: Sınır dışı edilmesine karar verilen yabancılar, kaçma veya kaybolma riski varsa Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) idari gözetim altında tutulur. Bu karara karşı Sulh Ceza Hakimliğine başvurularak serbest bırakılma talep edilebilir.
Dava Süreci ve Yürütmenin Durdurulması: Sınır dışı (deport) kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Mahkemeye başvurulması, yasa gereği yabancının sınır dışı edilmesini davanın sonuna kadar kendiliğinden durdurur (YUKK Md. 53/3).
İstisna: Terör örgütü veya kamu güvenliğiyle ilgili bazı maddelerden deport alanlarda dava açmak sınır dışı işlemini kendiliğinden durdurmaz, mahkemeden ayrıca yürütmeyi durdurma kararı talep edilmelidir.
Tahdit Kodları: Yabancının ülkeye girişini engelleyen veya denetime tabi tutan idari kodlardır (Örn: Ç-114, V-84, G-87). Bu kodların kaldırılması için idari itiraz veya iptal davası yollarına gidilir.
Yatırım Yoluyla(İstisnai) Vatandaşlık: En sık kullanılan yöntemdir. En az 400.000 ABD Doları değerinde taşınmaz satın alarak 3 yıl satmama şerhi koyulması, en az 500.000 ABD Doları mevduatın Türk bankalarında 3 yıl tutulması veya en az 50 Türk vatandaşına istihdam sağlanması gibi ekonomik şartlarla doğrudan Cumhurbaşkanı kararıyla verilir.
Evlilik Yoluyla Vatandaşlık: Bir Türk vatandaşı ile en az 3 yıldır evli olan ve evliliği aile birliği içinde devam eden yabancılar başvurabilir. Genel Yoldan Başvuru: Türkiye’de kesintisiz 5 yıl boyunca yasal ikamet izniyle (genellikle taşınmaz veya çalışma izniyle) yaşayan, Türkçe konuşabilen ve geçimini sağlayabilen yabancılara verilir.
İlk Başvuru: Türkiye'de kalış amacına uygun ikamet izni türünün tespiti ve başvuru dosyalarının hazırlanması.
Tür Değişikliği: Kısa dönem, aile, öğrenci veya uzun dönem ikamet izinleri arasında geçiş işlemlerinin yönetilmesi.
Süre Uzatımı: Mevcut oturma izinlerinin yasal süreler içinde yenilenmesi için Göç İdaresi nezdinde takip yapılması.
Redde İtiraz: İkamet izni başvurusunun reddedilmesi durumunda idari itirazların ve iptal davalarının açılması.
Bakanlık Süreçleri: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı üzerinden yurt içi veya yurt dışı çalışma izni başvurularının yürütülmesi.
Şirket Ortakları: Yabancı şirket ortakları veya müdürleri için gerekli yasal izinlerin temin edilmesi.
Uzatma ve İptal: Çalışma izni uzatma talepleri ve iznin haksız iptaline karşı hukuki yollara başvurulması.
Yatırım Yoluyla Vatandaşlık: En az 400.000 ABD Doları değerinde taşınmaz alımı veya mevduat yatırımı ile istisnai vatandaşlık sürecinin takibi.
Genel Yoldan Vatandaşlık: Kesintisiz ikamet, evlilik veya diğer kanuni şartlarla vatandaşlık kazanma başvuruları.
Nüfus İşlemleri: Vatandaşlık sonrası isim denklik belgesi, nüfus kütüğüne kayıt ve pasaport işlemlerinin tamamlanması.
Deport İptal Davası: Sınır dışı etme kararına karşı 7 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması.
İdari Gözetim İtirazı: Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) tutulan yabancılar için Sulh Ceza Hakimliğine serbest bırakılma itirazı yapılması
Tahdit Kodu Kaldırma: Giriş yasağına neden olan V-84, Ç-114 gibi tahdit kodlarının silinmesi için dava açılması.
Mülk Edinme: Taşınmaz alım-satım süreçlerinde tapu incelemesi yapılması ve yabancı adına güvenli devir sağlanması.
Şirket Kuruluşu: Türkiye'de yabancı sermayeli şirket, şube veya irtibat bürosu kurulması süreçlerinin yürütülmesi.
Yabancılar hukukunda idari kurumların (Göç İdaresi, ÇSGB, Nüfus Müdürlükleri) takdir yetkisi oldukça geniştir. Uygulamada en sık yaşanan problemler ve hak kayıpları şunlardır:
Sürelerin Kaçırılması: İkamet uzatma başvurularının süresi bittikten sonra yapılması, deport kararına karşı 7 günlük dava açma süresinin geçirilmesi gibi durumlar geri dönüşü imkansız sınır dışı işlemlerine yol açar.
Eksik Belge ve Yanlış Beyan: Rastgele internet sitelerinden veya yetkisiz danışmanlık firmalarından alınan hatalı bilgilerle yapılan başvurular (Örn: Yanıltıcı adres beyanı, geçersiz sağlık sigortası) doğrudan ikamet reddine ve yabancıya 10 gün içinde Türkiye'yi terk etme tebligatı yapılmasına neden olur.
Vatandaşlık Başvurularında Güvenlik İncelemeleri: Özellikle istisnai vatandaşlık süreçlerinde geriye dönük arşiv araştırmalarında (MİT ve Emniyet incelemeleri) çıkan olumsuz raporlar nedeniyle başvurular gerekçe gösterilmeksizin reddedilebilir. Bu aşamada doğru idari davaların açılması şarttır.
Yabancılar hukuku süreçleri doğrudan kişi özgürlüğü, mülkiyet hakkı ve aile birliği ile ilgili olduğundan, her adımın güncel mevzuata uygun, şeffaf ve profesyonel bir hukuki destekle yürütülmesi hayati önem taşır.
Pazartesi - Cuma / 09:00 - 18:00
