Kara taşıma hukuku, karayoluyla gerçekleştirilen eşya ve yolcu taşımacılığı sırasında taraflar arasında doğan hukuki ilişkileri düzenleyen hukuk alanıdır. Taşıma faaliyetinin güvenli, sözleşmeye uygun ve hukuka uygun şekilde yürütülmesini amaçlayan bu hukuk dalı, taşıma sürecinde ortaya çıkabilecek hak ve sorumlulukları belirlemektedir.
Kara taşıma hukuku yalnızca taşıma sözleşmelerini değil, taşıma sürecinde doğabilecek birçok hukuki konuyu kapsamaktadır.
Bunlar arasında;
Yurt içi ve uluslararası eşya taşımacılığı,
Şehir içi, şehirler arası ve uluslararası yolcu taşımacılığı,
Taşıma sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi,
Taşıma ve teslim belgelerinin değerlendirilmesi,
Eşyanın zıyaı, hasara uğraması veya geç teslim edilmesi,
Yolcunun yaralanması veya ölümü nedeniyle doğan tazminat talepleri,
Yolcu bagajının kaybolması veya zarar görmesi,
Sigorta ve rücu uyuşmazlıkları,
Taşıma alacakları ve icra süreçleri,
Taşımacılıktan kaynaklanan ticari uyuşmazlıklar
yer almaktadır.
Kara taşımacılığına uygulanacak hukuk, taşımanın yurt içinde veya uluslararası nitelikte olmasına göre değişiklik gösterir.
Yurt içi eşya ve yolcu taşımalarında taşıma sözleşmesi, tarafların yükümlülükleri ve taşıyıcının sorumluluğu başta Türk Ticaret Kanunu’nun 850-930. maddeleri olmak üzere ilgili özel mevzuat hükümleri kapsamında değerlendirilir.
Uluslararası karayolu eşya taşımalarında ise yükün teslim alındığı yer ile teslim edileceği yerin iki farklı ülkede bulunması ve bu ülkelerden en az birinin CMR’ye taraf olması hâlinde, kural olarak CMR hükümleri uygulanır. CMR, uluslararası eşya taşıma sözleşmelerini, taşıma belgelerini ve taşıyıcının sorumluluğunu düzenlemektedir.
CMR yalnızca eşya taşımalarına yöneliktir ve yolcu taşımalarına uygulanmaz. Uluslararası yolcu taşımalarında uygulanacak kurallar, taşımanın gerçekleştirildiği ülkeler, güzergâh, taşıma sözleşmesi ve ilgili ulusal veya uluslararası düzenlemeler dikkate alınarak belirlenir.
Taşıma sözleşmesi, yükletenin belirli bir yükün taşınmasını taşıyıcıya bırakması ve taşıyıcının da bunu teslim alıcıya ulaştırmayı üstlenmesiyle kurulur.
Bu süreçte;
Gönderen (Yükleten):Yükün doğru şekilde hazırlanması ve gerekli bilgilerin eksiksiz verilmesinden
Taşıyıcı: Yükü özenle taşıyarak zamanında teslim etmekten
Alıcı: Teslim işlemlerini sözleşmeye uygun şekilde yerine getirmekten sorumludur.
Yolcu taşıma sözleşmesinde ise taşıyıcı, yolcuyu kararlaştırılan varma yerine güvenli ve sözleşmeye uygun şekilde ulaştırmayı,yolcu da taşıma ücretini ödemeyi ve taşıyıcının iç düzen kurallarına uymayı üstlenir. Taşıyıcı, yolculuğun güvenli ve sağlıklı biçimde gerçekleştirilmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
Taşıma sürecinde yükün tamamen kaybolması (ziya), zarar görmesi veya geç teslim edilmesi durumunda taşıyıcının hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.
Bu tür uyuşmazlıklarda,meydana gelen zararın kapsamı, hasarın ne zaman oluştuğu, taşıyıcının kusur durumu, taşıma belgeleri, ekspertiz ve diğer deliller birlikte değerlendirilerek tazminat talebinin hukuki dayanakları belirlenir.
Eşya Kaybı veya Hasarı (m. 882): Brüt kilogram başına en fazla 8,33 SDR (Özel Çekme Hakkı) ödenir.
Gecikme Zararları (m. 882/3): Taşıma ücretinin en fazla 3 katı ödenir.
Taşınma Eşyası (m. 899): Metreküp başına en fazla 1.500 SDR ödenir.
Yolcu Bagajı (m. 914): Ulusal taşımada en fazla 500 SDR, uluslararası taşımada 1.000 SDR ödenir.
İstisna (m. 886): Zarar taşıyıcının kasıtlı veya pervasızca bir davranışından doğmuşsa bu sınırlar kalkar, tüm zarar ödenir.
Taşıyıcı, zararın aşağıda belirtilen sebeplerden kaynaklandığını ispat ettiği takdirde, zıya, hasar veya gecikmeden doğan tazminat sorumluluğundan kurtulur.
Kaçınılmaz Durumlar (m. 875/2): Mücbir sebep, yıldırım düşmesi, deprem, gasp veya kaçınılamayan trafik kazaları.
Gönderen/Alıcı Hataları (m. 878): Yetersiz ambalajlama, yanlış etiketleme, yükleme veya boşaltmanın müşteri tarafından yapılması.
Eşyanın Doğal Niteliği (m. 878): Çürüme, kuruma, paslanma, sızma veya eşyanın kendi yapısından kaynaklanan fireler.
Özel Taşımalar (m. 878): Açık araçla taşıma veya canlı hayvan taşımacılığının getirdiği doğal riskler.
Taşıma hukukunda bildirim süreleri ve zamanaşımı süreleri, taşıma sırasında meydana gelen hasar, kayıp (zıya) veya gecikmelerde hak kaybına uğramamanız için yasal olarak uymanız gereken kritik sürelerdir. Bu süreler yurt içi taşımalarda Türk Ticaret Kanunu (TTK), uluslararası kara taşımalarında ise CMR Konvansiyonu hükümlerine göre belirlenir.
Durum | Bildirim Süresi (İhbar) | Zamanaşımı Süresi (Dava Açma) |
Açık Hasar (Yurt İçi/Dışı) | Teslim anında derhal | 1 Yıl (Kast varsa 3 yıl) |
Gizli Hasar (Yurt İçi/Dışı) | 7 gün içinde | 1 Yıl (Kast varsa 3 yıl) |
Gecikme Zararı (Yurt İçi/Dışı) | 21 gün içinde | 1 Yıl (Kast varsa 3 yıl) |
Tam Kayıp (Zıya) | İhbar gerekmez (Zıya karinesi işler) | Teslim edilmesi gereken tarihe göre 1 yıl |
Yolcu Yaralanma/Ölüm | Gerekli makamlara derhal | 10 Yıl |
Kara taşımacılığından doğan uyuşmazlıklarda uygulanacak mevzuatın doğru belirlenmesi, delillerin zamanında toplanması ve taleplerin gerekli süreler içinde ileri sürülmesi önemlidir.
Lexnova İçli Hukuk Bürosu:
Eşya ve yolcu taşıma sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi,
Eşyanın kaybolması, hasara uğraması veya geç teslim edilmesinden doğan tazminat taleplerinin değerlendirilmesi,
Yolcunun yaralanması veya hayatını kaybetmesi nedeniyle doğan maddi ve manevi tazminat taleplerinin takibi,
Sefer iptali, gecikme ve bagaj zararlarından kaynaklanan uyuşmazlıkların yürütülmesi,
Taşıma ücretleri ve diğer taşıma alacaklarının takibi,
Sigorta ve rücu uyuşmazlıklarının değerlendirilmesi,
Arabuluculuk, dava ve icra süreçlerinin yürütülmesi
konularında hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.
Her uyuşmazlık, taşımanın türü, güzergâhı, sözleşme hükümleri, meydana gelen zarar ve uygulanacak mevzuat dikkate alınarak somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir.
